Bát hương trong tiệm

Mấy hôm trước, có người đến tiệm. Mưa vẫn chưa tạnh, trời âm u, ánh nắng chẳng còn đâu, chỉ ló ra vài tia xuyên qua những đám mây đen dày đặc. Người ấy bước vào như sợ ai nghe thấy. Dáng cao gầy, mặc áo sơ mi cũ kỹ, quần jeans rách ở góc phải. Mắt lờ đờ, như không quan tâm đến cái tiệm tôi đang đứng trong.

Người ấy nói: “Anh có bán bát hương không? Bát hương của tôi… không còn dùng được nữa.”

Tôi nhìn người ta, giọng vẫn bình thường: “Bát hương gì vậy? Của ai?”

Người ta cười khẽ: “Của bà nội tôi.”

Một hồi lâu, tôi mới hỏi lại: “Cháu có thể cho anh xem trước không?”

Người ta rút ra một bát hương bằng gốm sơn mài, đặt lên bàn. Bát hương đó to bằng một cái chum rượu. Vỏ ngoài màu nâu đất, tráng men xám, giống như đất sét phơi nắng. Đáy in chữ “Linh Hồ” và chữ “Bắc Kinh”. Tên làng không rõ, nhưng tôi biết chữ “Linh Hồ” ở Bắc Kinh có nghĩa là “đất linh hồn”.

Tôi cầm bát lên, mùi đất khô, hơi mốc. Mùi ấy rất lạ, giống như mùi nhà ai để lâu ngày, không mở cửa, không đốt trầm, không cúng tế.

Người ta nói: “Cái bát này có ám khí.”

Tôi hỏi: “Có thể xem được không?”

Người ta gật đầu. Tôi đưa ra cho người ta một tờ giấy và bút: “Anh viết địa chỉ nơi anh ở, để tôi biết nếu cần.”

Khi người ta rời đi, tôi cất bát hương vào tủ thờ. Tủ thờ đó có từ năm mươi năm trước, khi ba tôi mua về. Ba nói nó là hàng cổ, nhưng không rõ gốc gác.

Sáng hôm sau, mưa to. Tôi dậy sớm, mở cửa tiệm. Mưa đập vào mái tôn, tiếng lách cách như tiếng chân người đi qua lâu rồi. Tôi đang dọn dẹp thì thấy có thứ gì đó nháy trong tủ thờ. Tôi mở ra, bát hương vẫn ở đó.

Tôi cầm lên xem lại, ngó kỹ hơn. Có một cái khay nhỏ bên trong bát, nơi đặt hương. Khay ấy có hình như mặt người, đầu trọc, tay xòe. Trong khay có một mảnh giấy viết bằng chữ kỳ lạ, không giống chữ Hán mà giống chữ dân gian, không rõ gốc.

Tôi nghĩ mình nên đem cái bát đi cho người ta để lại. Nhưng sáng hôm sau, lại có người đến. Người này là ông Mạnh, năm mươi hai tuổi, ở cùng xã, gần đình làng. Ông nói: “Anh có bán bát hương không?”

Tôi nhẩm tính trong đầu: “Sao hôm qua người ta đi rồi, hôm nay lại có người đến? Không lẽ…?”

Tôi nhìn ông Mạnh. Người này to con, da ngăm, môi khẽ mím. Đôi mắt nhìn tôi như đang xem xét từng đường nét trên mặt.

“Anh có bán không?”

Tôi nói: “Có chứ.”

Ông Mạnh nhảy lên, lấy bát hương ra khỏi tủ thờ, bỏ vào túi. Tôi muốn hỏi, nhưng ông Mạnh quay lại, đi thẳng ra cửa.

Sáng hôm sau, mưa vẫn tiếp tục. Tôi đang dọn đồ thì thấy có cái gì đó cọp trong tiệm. Tiếng đập như tiếng chân nhanh, nặng, như ai đang chạy. Tôi đi theo tiếng ấy, đến cuối tiệm, mở cửa ra ngoài, thấy một bóng người chạy qua.

Tôi đuổi theo, nhưng không kịp. Mưa lớn, đường trơn, tôi chỉ biết nghe tiếng gió thổi trong tai.

Khi mưa tạnh, tôi về nhà. Mẹ tôi hỏi: “Con có mua gì không?”

Tôi nói: “Có một cái bát hương lạ.”

Mẹ tôi lắc đầu: “Không nên mua đồ lạ. Đặc biệt là đồ thờ cúng.”

Sáng mai, tôi lại đến tiệm. Mưa vẫn chưa tạnh. Tôi mở cửa, thấy trong tủ thờ có một tấm ảnh màu đen trắng. Ảnh chụp một người đàn bà, mặt xanh lét, đang đứng bên bát hương. Người đàn bà ấy có nét giống như những người đến tiệm vài hôm nay.

Tôi cầm ảnh lên, cảm giác lạnh buốt lan từ tay ra toàn thân. Tôi đưa ảnh ra cửa, rồi quay lại. Không ai ở đó.

Chiều hôm sau, tôi thấy người đàn bà trong tấm ảnh đang đứng giữa đình làng. Đình làng Thượng Lộc, nơi có cái bia đá năm trăm năm. Người đàn bà ấy mặc váy xanh thẫm, tóc buông xuống như sương mù. Mắt không đeo kính, nhưng ánh mắt như nhìn xuyên qua tôi.

Tôi run rẩy, quay lại, thì thấy trong tiệm có người đang gọi tên tôi. Là ông Mạnh.

Ông nói: “Anh biết chưa? Cái bát hương đó là của bà nội tôi.”

Tôi hỏi: “Tại sao anh lại đến tiệm?”

Ông cười khẽ: “Vì bà nội tôi muốn xin một cái bát hương khác, để thay thế cái đó. Nhưng bà nội tôi không còn sống nữa. Cái bát hương kia… là của bà ấy, nhưng bà đã chết cách đây ba mươi năm.”

Tôi hỏi: “Sao anh biết?”

Ông Mạnh nhìn tôi, giọng trầm: “Vì mỗi lần tôi về thăm mộ bà, đều thấy một bóng người đứng trước mộ. Người đó không nói gì, chỉ xem tôi. Và hôm nay, khi tôi đến tiệm, tôi thấy cái bát hương ấy – và tôi hiểu ra.”

Tôi hỏi: “Cái ảnh kia là ai?”

Ông Mạnh mỉm cười: “Là bà nội tôi.”

Tôi nhìn tấm ảnh một lần nữa. Hình ảnh đó… không phải của một người chết, mà là của một người đang sống.